Deksametazona fosfat eritma 4mg/1ml №10 Farmak

Preparatning savdo nomi

Deksametazona fosfat
Ta'sir etuvchi modda (XPN) Deksametazon (dexamethasone)

Dori shakli

In'ektsiya uchun eritma.

Tarkibi

1 ml eritma quyidagilarni saqlaydi
faol modda deksametazon fosfatga qayta hisoblaganda 4 mg deksametazon natriy fosfati;
yordamchi moddalar natriy xloridi, natriy gidrofosfat dodekagidrati, dinatriy edetati, in'ektsiya uchun suv.
Ta'rifi tiniq, rangsiz yoki sarg‘imtir rangli suyuqlik.

Farmakoterapevtik guruhi

Tizimli qo‘llash uchun kortikosteroidlar. Glyukokortikoidlar. Deksametazon.

ATX kodi

N02AV02.

Farmakologik xususiyatlari

Farmakodinamika

Deksametazon – buyrak usti bezlari po‘stloq qismini glyukokortikoid ta'sir ko‘rsatuvchi sintetik gormonidir (kortikosteroid). Yallig‘lanishga qarshi va immunosupressiv ta'sir ko‘rsatadi, shuningdek energetik metabolizmga glyukoza almashinuviga va gipotalamus va adenogipofizning trofik gormonini faollashtiruvchi omilini sinteziga (manfiy qayta bog‘lanishi tufayli) ta'sir qiladi.
Glyukokortikoidlarning ta'sir mexanizmi hozirgi vaqtgacha to‘liq aniqlanmagan. Xozirgi vaqtda glyukokortikoidlarning ta'sir mexanizmi hujayra darajasida ta'sir qilishini tasdiqlovchi yetarli ma'lumotlar mavjud. Hujayralarning sitoplazmasida ikkita yaxshi ma'lum bo‘lgan retseptorlar tizimi mavjud. Glyukokortikoidlarning retseptorlari bilan bog‘lanishi tufayli kortikoidlar yallig‘lanishga qarshi va immunosupressiv ta'sir ko‘rsatadilar va glyukoza almashinuvini boshqaradilar, mineralokortikoidlarning retseptorlari bilan bog‘lanishi oqibatida ular natriy, kaliyning metabolizmini va suv-elektrolitlar muvozanatini boshqaradilar.
Glyukokortikoidlar lipidlarda eriydilar va hujayra membranasi orqali ko‘zlangan hujayralarga oson o‘tadilar. Gormonni retseptor bilan bog‘lanishi, DNK bilan o‘xshashligini oshishiga yordam beruvchi retseptorning konformatsiyasini o‘zgarishiga olib keladi. Gormon/retseptor kompleksi hujayraning yadrosiga tushadi va shuningdek glyukokortikoid javobini elementi (GRE) deb nomlangan DNK molekulasining boshqaruvchi markazi bilan bog‘lanadi. GRE bilan yoki maxsus genlar bilan bog‘langan, faollashgan retseptor, oshishi yoki kamayishi mumkin bo‘lgan m-RNK ni transkriptsiyasini boshqaradi. Yangi hosil bo‘lgan m-RNK ribosomaga tashiladi, shundan so‘ng yangi oqsillarni hosil bo‘lishi amalga oshadi. Ko‘zlangan hujayralar va hujayralarda kuzatiladigan jarayonlarga qarab, oqsillarni sintezi kuchayishi (masalan, jigar hujayralarida tirozintransaminazani hosil bo‘lishi) yoki kamayishi (masalan, limfotsitlarda IL-2 ni hosil bo‘lishi) mumkin. Glyukokortikoidlarning retseptorlari barcha turdagi to‘qimalarda borligi sababli, glyukokortikoidlar organizmning ko‘pchilik hujayralariga ta'sir qiladi deb hisoblash mumkin.

Farmakokinetikasi

Vena ichiga yuborilganidan so‘ng plazmada deksametazon fosfatning maksimal kontsentratsiyasiga 5 minutda, mushak ichiga yuborilganidan so‘ng 1 soatdan keyin erishiladi. Bo‘g‘imlarga yoki yumshoq to‘qimalarga mahalliy in'ektsiya ko‘rinishida yuborilganida so‘rilishi sekin amalga oshadi. Vena ichiga yuborilganidan so‘ng preparatlarning ta'siri tez boshlanadi. Mushak ichiga yuborilganida klinik samarasi yuborilganidan so‘ng 8 soatdan keyin kuzatiladi. Preparat uzoq vaqt ta'sir qiladi mushak ichiga yuborilganidan so‘ng 17 dan 28 kungacha, mahalliy qo‘llanganidan so‘ng 3 kundan 3 haftagacha ta'sir qiladi. Deksametazonni biologik yarim chiqarilish davri 24-72 soatni tashkil qiladi. Plazmada va sinovial suyuqlikda deksametazon fosfati deksametazonga tez aylanadi.
Plazmada deksametazonning taxminan 77% oqsillar bilan, asosan albumin bilan bog‘lanadi. Deksametazonning faqat ahamiyatsiz miqdorigina plazmani boshqa oqsillari bilan bog‘lanadi. Deksametazon yog‘da eruvchan modda hisoblanadi, shuning uchun u hujayralararo bo‘shliqqa va hujayralar ichiga o‘tadi. Markaziy nerv tizimida (gipotalamusyu, gipofiz) membrana retseptorlari bilan bog‘lanish yo‘li orqali o‘zining ta'sirini ko‘rsatadi. Periferik to‘qimalarda sitoplazma retseptorlari bilan bog‘lanadi va ular orqali ta'sir qiladi. Deksametazon o‘zining ta'sir qiladigan joyida, ya'ni hujayrada parchalanadi. Deksametazon asosan jigarda metabolizmga uchraydi. Deksametazonni katta bo‘lmagan miqdori buyraklar va boshqa to‘qimalarda metabolizmga uchraydi. Asosiy chiqarilish yo‘li bo‘lib, buyraklar orqali chiqarilishi hisoblanadi.

Qo‘llanilishi

Deksametazon fosfati shoshilinch holatlarda, shuningdek quyidagi holatlarda preparatni peroral qo‘llash imkoni yo‘qligi tufayli, vena ichiga yoki mushak ichiga yuboriladi.
Endokrin buzilishlar
- buyrak usti bezining birlamchi yoki ikkilamchi (gipofizar) yetishmovchiligini o‘rinbosar davolash (tanlov preparati bo‘lib gidrokortizon yoki kortizon hisoblanadi; zarurat bo‘lganida sintetik analoglarni mineralokortikoidlar bilan birga qo‘llash mumkin; pediatriya amaliyotida mineralokortikoidlar bilan birga qo‘llash juda muhim);
- buyrak usti bezining o‘tkir yetishmovchiligi (tanlov preparati bo‘lib gidrokortizon yoki kortizon hisoblanadi; mineralokortikoidlar bilan birga qo‘llash, ayniqsa sintetik analoglarni qo‘llagan holda zarur bo‘lishi mumkin);
- operatsiyalardan oldin va aniqlangan buyrak usti bezlari yetishmovchiligi bo‘lgan patsiyentlarda jiddiy jarohatlar yoki kasalliklar kuzatilgan hollarda yoki adrenokortikal zahira noma'lum bo‘lgan hollarda qo‘llanadi;
- mavjud bo‘lgan yoki gumon qilingan buyrak usti bezlari yetishmovchiligida an'anaviy davolab bo‘lmaydigan shok;
- buyrak usti bezlarining tug‘ma giperplaziyasi;
- qalqonsimon bezning yiringli bo‘lmagan yallig‘lanishi;
- saraton chaqirgan giperkaltsiyemiya.
Revmatik kasalliklar. Posttravmatik osteoartroz; osteoartrozdagi sinoviit; revmatoid artrit, jumladan yuvenil revmatoid atrtrit (ba'zi hollarda past dozali tutib turuvchi davolash talab qilinishi mumkin); o‘tkir va nimo‘tkir osti bursit; epikondilit; o‘tkir nospetsifik tendosinoviit; podagardagi o‘tkir artrit; psoriatik artrit; ankilozlanuvchi spondilitda qisqa muddat qo‘llash uchun yordamchi davolash sifatida (patsiyentni o‘tkir holatdan chiqarish uchun yoki kasallik zo‘rayganida) qo‘llanadi.
Kollagenozlar. Tizimli qizil yugurik; o‘tkir revmatik karditda zo‘rayish bosqichida yoki alohida hollarda tutib turuvchi davolash sifatida qo‘llanadi.
Teri kasalliklari pufakcha; og‘ir ko‘p shaklli eritema (Stivens-Djonson sindromi); eksfoliativ dermatit; bullyoz gerpessimon dermatit; og‘ir seboreyali dermatit; og‘ir psoriaz; fungoid mikoz.
Allergik kasalliklar. An'anaviy davolash bilan davolab bo‘lmaydigan, og‘ir yoki nogironlikka olib keluvchi allergik holatlar bronxial astma; kontakt dermatit; atopik dermatit; zardob kasalligi; surunkali yoki mavsumiy allergik rinit; dorilarga allergiya; qon quyilganidan keyin eshakemi; hiqildoqni infektsion bo‘lmagan o‘tkir shishini nazorat qilish (tanlov preparati bo‘lib epinefrin hisoblanadi).
Ko‘z kasalliklari. Ko‘zni shikastlanishi bilan kechuvchi og‘ir o‘tkir va surunkali allergik va yallig‘lanish jarayonlari ko‘zni Herpes zoster chaqirgan shikastlanishi; irit; iridotsiklit; xorioretinit; diffuz orqa uveit va xorioidit; ko‘z nervini nevriti; simptomatik oftalmiya; old segmentini yallig‘lanishi; allergik kon'yunktivit; keratit; shox pardaning allergik yarasi.
Me'da-ichak kasalliklari. Yarali kolit (tizimli davolash); Kron kasalligi (tizimli davolash) da patsiyentni kritik holatdan chiqarish uchun qo‘llanadi.
Nafas yo‘llari kasalliklari simptomatik sarkoidoz; berillioz; o‘pkani o‘choqli yoki disseminatsiyalangan tuberkulyozi (tuberkulyozga qarshi o‘tkazilayotgan tegishli ximioterapiya bilan birga); boshqa davolash usullariga beriluvchan bo‘lmagan Lefler kasalligi; aspiratsion pnevmonit.
Gematologik kasalliklar orttirilgan (autoimmun) gemolitik anemiya; kattalardagi idiopatik trombotsitopenik purpura (faqat vena ichiga yuboriladi; mushak ichiga yuborish mumkin emas); kattalardagi ikkilamchi trombotsitopeniya; eritroblastopeniya (eritrotsitar anemiya); tug‘ma (eritroid) gipoplastik anemiya.
Onkologik kasalliklar kattalardagi leykemiya va limfomani palliativ davolash; bolalarda o‘tkir leykemiya.
Shish bilan kechuvchi holatlar idiopatik nefrotik sindromda (uremiyasiz) va tizimli qizil yugurikda buyraklar faoliyati buzilishida diurezni rag‘batlantirish yoki proteinuriyani kamaytirish uchun.
Buyrak usti bezlarini diagnostik tekshirish.
Miya shishi. Bosh miyani birlamchi yoki metastatik o‘smalari, kraniotomiya yoki bosh miya jarohatlari tufayli rivojlangan miya shishi. Miya shishida qo‘llanishi neyroxirurgik aralashuv va boshqa spetsifik davolash kabi tegishli neyroxirurgik tekshirishlar vayakuniy tavsiyalarni o‘rnini bosmaydi.
Boshqa ko‘rsatmalar subaraxnoidal blokada yoki blokada havfi bo‘lgan tuberkulyozli meningit (tuberkulyozga qarshi tegishli davolash bilan birga); nevrologik simptomlari bo‘lgan trixinoz yoki miokard trixinozi.
Bo‘g‘im ichiga yuborish yoki yumshoq to‘qimalarga yuborish uchun ko‘rsatmalar. Revmatoid artrit (alohida bo‘g‘imni og‘ir yallig‘lanishi); osteoartritdagi sinoviitda; o‘tkir va nimo‘tkir bursit; podagradagi o‘tkir artrit; epikondilit; o‘tkir nospetsifik tendosinoviit; psottravmatik osteoartritda qisqa muddatli qo‘llash uchun yordamchi davolash sifatida (patsiyentni o‘tkir holatdan chiqarish maqsadida yoki kasallikni zo‘rayishida) qo‘llanadi.
Mahalliy yuborish (shikastlangan joyga yuborish) kelloid shikastlanishlar; o‘rab oluvchi temiratki, psoriaz, uzuksimon granulemada lokalizatsiyalangan gipertrofik, yallig‘lanish va infiltrativ shikastlanishlar; diskoidli qizil yugurik; Oppengeymni lipoid atrofik dermatiti; lokalizatsiyalangan alopetsiya.
Aponevroz yoki paylarni (gangliy) kistozli o‘smalarida ham qo‘llash mumkin.

Qo‘llash usuli va dozalari

Kattalar va bolalarga tug‘ilgandan boshlab buyuriladi. Vena ichiga (in'ektsiya yoki infuziya ko‘rinishida), mushak ichiga yoki mahalliy – bo‘g‘im ichiga in'ektsiya qilish yoki terining shikastlangan joyiga yoki yumshoq to‘qimalarning infiltratiga in'ektsiya qilish yo‘li bilan yuboriladi.
Vena ichiga infuziya qilish uchun erituvchi sifatida 0,9% natriy xlorid eritmasi yoki 5% glyukoza eritmasi qo‘llanadi.
Vena ichiga yuborish yoki keyinchalik preparatni eritish uchun mo‘ljallangan eritmalar, agar ular ko‘krak yoshidagi bolalarga, ayniqsa chala tug‘ilgan chaqaloqlarga qo‘llansa, konservantlar saqlamasliklari kerak.
Preparat infuziya uchun erituvchi bilan aralashtirilganida steril xavfsizlik choralariga rioya qilish kerak. Infuziya uchun eritmalar odatda konservantlar saqlamaganligi sababli, aralashmalarni 24 soat davomida ishlatish kerak.
Parenteral yuboriladigan preparatlarni eritma yoki konteynerni yaroqliligini aniqlash uchun yod zarrachalarni borligini yoki rangini o‘zgarishini vizual tekshirish kerak.
Dozasini ayni patsiyentning kasalligi, mo‘ljallangan davolash davri, kortikosteroidlarni o‘zlashtirilishi va organizmni reaktsiyasiga qarab shaxsiy ravishda aniqlash kerak.
Vena ichiga va mushak ichiga yuborish
Tavsiya qilingan boshlang‘ich dozasi kasallikning tashxisiga qarab, sutkada 0,5 dan 9 mg gacha o‘zgaradi. Uncha og‘ir bo‘lmagan hollarda sutkada 0,5 mg dan kamroq dozasi yetarli bo‘lishi mumkin, ayni paytda og‘ir kasalliklarda esa, sutkada 9 mg dan yuqoriroq dozasi zarur bo‘lishi mumkin.
Deksametazon fosfatning boshlang‘ich dozalarini klinik reaktsiya paydo bo‘lgunigacha qo‘llash kerak, so‘ngra esa dozani eng kichik klinik samarali dozagacha asta-sekin kamaytirish kerak. Agar preparatning yuqori dozalari bir necha kundan ortiq davr davomida buyurilsa, dozani navbatdagi bir necha kun davomida va hatto uzoqroq muddat davomida asta-sekin kamaytirish kerak.
Agar ma'lum bir vaqtdan keyin qoniqarli klinik reaktsiya kuzatilmasa, deksametazonni in'ektsiya qilishni to‘xtatish va patsiyentga boshqa davolashni buyurish kerak.
Preparatning dozasini to‘g‘rilashni talab qilinishi mumkin bo‘lgan simptomlarni, aynan – kasallikni remissiyasi yoki zo‘rayishi natijasida klinik holatini o‘zgarishlari, preparatga nisbatan individual reaktsiyalar va stressni ta'siri (masalan, jarrohlik aralashuvlari, infektsiya, jarohat) ni sinchkovlik bilan kuzatish kerak. Stress vaqtida dozani vaqtinchalik oshirish zarurati tug‘ilishi mumkin.
Agar preparatni bir necha kun davolashdan so‘ng to‘xtatish zarurati tug‘ilsa, preparatni odatda asta-sekin bekor qilish kerak.
Shok
Deksametazon fosfati in'ektsiyasini quyidagi dozalash tartiblari mavjud
boshlang‘ich 20 mg ni vena ichiga in'ektsiya qilinganidan so‘ng, tana vazniga 3 mg dozada 24 soat davomida vena ichiga doimiy infuziya yo‘li bilan yuboriladi;
tana vazniga 2-6 mg dozada vena ichiga bir martalik in'ektsiya holida yuboriladi;
boshlang‘ich dozasi – 40 mg, so‘ngra shokning simptomlari o‘tib ketmagunicha har 4-6 soatda vena ichiga takroran in'ektsiya qilinadi;
boshlang‘ich dozasi – 40 mg, so‘ngra shokning simptomlari o‘tib ketmagunicha har 2-6 soatda vena ichiga takroran in'ektsiya qilinadi;
tana vazniga 1 mg dozada vena ichiga bir martalik in'ektsiya holida yuboriladi.
Kortikosteroidlarning yuqori dozalarini qo‘llash, faqat patsiyentning holati barqaror holatga kelgunicha davom ettiriladi va odatda 48-72 soatdan oshmaydi.
Miya shishi
Deksametazon fosfatni odatda vena ichiga boshlang‘ich 10 mg dozada buyurish kerak, so‘ngra mushak ichiga 4 mg dan har 6 soatda simptomlar yo‘qolgunicha buyuriladi.
Davolashga bo‘lgan reaktsiyani 12-24 soat davomida kuzatish kerak, dozasini 2-4 kun davolashdan so‘ng pasaytirish mumkin, preparat asta sekin 5-7 kun davomida bekor qilinadi. Bosh miyani qaytalanuvchi yoki operatsiya qilib bo‘lmaydigan o‘smalari bo‘lgan patsiyentlarga palliativ qo‘llash uchun 2 mg dozada sutkada 2-3 marta tutib turuvchi davolash o‘tkazish samarali bo‘lishi mumkin.
Og‘ir allergik reaktsiyalar
O‘z-o‘zidan bartaraf bo‘ladigan o‘tkir allergik reaktsiyalarda yoki surunkali allergik kasalliklarni og‘ir asoratlarida deksametazon fosfati birinchi kun 1 yoki 2 ml (4 yoki 
8 mg) dan mushak ichiga, ikkinchi kundan boshlab, davolash preparatning peroral shakllari bilan davom ettiriladi.
Mahalliy yuborish
Bo‘g‘im ichiga yuborish, shikastlangan joyga yoki yumshoq to‘qimalarga yuborish odatda shikastlanish bir yoki ikkita bo‘g‘im (soha) bilan cheklangan hollarda qo‘llanadi. Preparatning dozasi va in'ektsiya soni yuborish joyi va sharoitiga bog‘liq. Odatdagi dozasi – 0,2-6 mg. Yuborish tez-tezligi odatda 3-5 kunga bir marta yuborishdan 2-3 haftada bir marta yuborishgacha o‘zgarib turadi. Bo‘g‘im ichiga tez-tez yuborish bo‘g‘im tog‘ayini shikastlashi mumkin.
Kortikosteroidlarni bo‘g‘im ichiga in'ektsiya qilish mahalliy samaraga qo‘shimcha tizimli samaraga olib kelishi mumkin.
Kortikosteroidlarni infektsiyalangan bo‘g‘im ichiga yuborishdan saqlanish kerak.
Kortikosteroidlarni nostabil bo‘g‘imlarga yuborish mumkin emas.
Odatdagi bir martalik dozalarning ba'zilari quyida keltirilgan
In'ektsiya joyi
Deksametazon fosfatning dozasi (mg)
Yirik bo‘g‘imlar (masalan, tizza bo‘g‘imi)
2-4
Kichik bo‘g‘imlar (masalan, falangalararo, chakka pastki jag‘ bo‘g‘imlari)
0,8-1
Mushaklararo sumkalar
2-3
Pay qobiqlari
0,4-1
Yumshoq to‘qimalar infiltratsiyasi
2-6
Gangliylar
1-2
Deksametazon fosfati bo‘g‘im ichiga yoki yumshoq to‘qimalarga yuborish uchun uzoq vaqt ta'sir qiluvchi kamroq eruvchan steroidlardan biri bilan birga qo‘llash uchun tavsiya qilingan.
Bolalar uchun dozalari
O‘rinbosar davolashda tavsiya qilingan dozasi uchta in'ektsiyada sutkada tana vazniga 0,02 mg/kg yoki tana yuzasining maydoniga 0,67 mg/m2 ni tashkil qiladi.
Boshqa barcha ko‘rsatmalarda boshlang‘ich dozasining diapazoni sutkada 3-4 in'ektsiyada tana vazniga 0,02-0,3 mg/kg (sutkada tana yuzasining maydoniga 0,6-9 mg/m2) ni tashkil qiladi.
Quyida qiyoslash maqsadida turli kortikosteroidlar uchun ekvivalent dozalar mg larda keltirilgan
Deksametazonning 0,75 mg dozasi 2 mg parametazon yoki 4 mg metilprednizolon va triamtsinolon, yoki 5 mg prednizon va prednizolon, yoki 20 mg gidrokortizon, yoki 25 mg kortizon, yoki 0,75 mg betametazonning dozasiga ekvivalent.
Dozalashning bunday nisbati bu preparatlarni faqat peroral yoki vena ichiga qo‘llashga mos keladi. Bu preparatlar yoki ularning hosilalari mushak ichiga yoki bo‘g‘im ichiga yuborilsa, ularning nisbiy hususiyatlari ahamiyatli darajada o‘zgarishi mumkin.
Bolalar.
Tug‘ilgandan boshlab bolalarga faqat juda zarur bo‘lgan hollardagina qo‘llanadi. Deksametazon bilan davolash vaqtida bolaning o‘sishi va rivojlanishini sinchkov kuzatish kerak.
Nojo‘ya ta'sirlari
Qon yaratish va limfa tizimlari tomonidan tromboemboliya hollari, monotsitlar va/yoki limfotsitlar sonini kamayishi, leykotsitoz, eozonofiliya (boshqa glyukokortikosteroidlar qo‘llangandagi kabi), trombotsitopeniya, trombotsitopenik bo‘lmagan purpura.
Immun tizimi tomonidan o‘ta yuqori sezuvchanlik reaktsiyalar, toshma, allergik dermatit, eshakemi, angionevrotik shish, bronxospazm va anafilaktik reaktsiyalar, immun javobni pasayishi va infektsiyalarga beriluvchanlikni oshishi.
Yurak tomonidan politop qorinchalar ekstrasistoliyasi, paroksizmal bradikardiya, yurak yetishmovchiligi, yurakni to‘xtab qolishi, yaqinda miokard infarktini o‘tkazgan patsiyentlarda yurakni yorilishi.
Qon-tomirlar tomonidan arterial gipertenziya, gipertonik entsefalopatiya.
Markaziy nerv tizimi tomonidan davolashdan so‘ng ko‘ruv nervi diskini shishi va bosh miya ichki bosimini oshishi (soxta o‘sma) rivojlanishi mumkin. Bosh aylanishi (vertigo), tirishishlar va bosh og‘rig‘i, uyquni buzilishi, ongni chalkashishi, asabiylik, bezovtalik kabi nevrologik nojo‘ya samaralar kuzatilishi mumkin.
Ruhiy buzilishlar shaxsiyatni va xulq-atvorni asosan eyforiya kabi namoyon bo‘luvchi o‘zgarishlari; uyqusizlik, ta'sirchanlik, giperkineziya, depressiya va psixozlar, shuningdek maniakal-depressiv psixoz, deliriy, dezoriyentatsiya, gallyutsinatsiyalar, paranoya, kayfiyatni labilligi, o‘z joniga qasd qilish fikrlari, shizofreniyani kechishini yomonlashishi, amneziya, epilepsiyani kechishini yomonlashishi kabi nojo‘ya samaralar xaqida ham ma'lumotlar berilgan.
Endokrin tizim va metabolizm tomonidan buyrak usti bezlari faoliyatini susayishi va atrofiyasi (stressga nisbatan reaktsiyalarni kamayishi), Kushing sindromi, bolalar va o‘smirlarda o‘sishni sekinlashishi, hayz ko‘rish siklini buzilishi, amenoreya, girsutizm, yashirin diabetdan klinik faol shaklga o‘tishi, uglevodlarga tolerantlikni kamayishi, ishtahani va tana vaznini oshishi, gipertriglitseridemiya, semirish, diabet bo‘lgan bemorlarda insulin yoki diabetga qarshi peroral vositalarga nisbatan talabni oshishi, oqsillarni katabolizmi tufayli manfiy azot balansi, gipokaliyemik alkaloz, organizmda natriy va suvni ushlanib qolishi, kaliyni ko‘p yo‘qotilishi, gipokaltsiyemiya.
Me'da-ichak yo‘llari tomonidan ezofagit, dispepsiya, ko‘ngil aynishi, qusish, xiqichoq tutish, me'da va o‘n ikki barmoq ichakning peptik yaralari, me'da-ichak yaralarining perforatsiyasi va ovqat hazm qilish yo‘llaridan qon ketishi (qon aralash qusish, melena), pankreatit va o‘t pufagi va ichakni perforatsiyasi (ayniqsa, ichakni surunkali yallig‘lanishi bo‘lgan patsiyentlarda) ham bo‘lishi mumkin.
Suyak-mushak tizimi va biriktiruvchi to‘qimalar tomonidan mushaklar kuchsizligi, steroid miopatiya (mushaklar sustligi mushaklar katabolizmiga sabab bo‘ladi), osteoparoz (kaltsiyni ajralishini oshishi) va umurtqa pog‘onasining kompression sinishi, naysimon suyaklarni sinishi, aseptik osteonekroz (ko‘proq – son va yelka suyaklari boshchasining aseptik nekrozi), paylarni uzilishi (ba'zi xinolonlar bilan parallel ravishda qo‘llanganida), bo‘g‘im tog‘ayini shikastlanishi va suyaklarning nekrozi (bo‘g‘im ichi infektsiyalari oqibatida), suyaklarning epifizar o‘sish zonalarini muddatidan oldin bekilishi.
Teri va teri osti to‘qimalari tomonidan jarohatlarni bitishini sekinlashishi, qichishish, terini yupqalashishi va sezuvchanligini oshishi, striyalar, petexiyalar va ko‘karishlar, akne, teleangioektaziya, eritema, kuchli terlash, teri sinamalariga reaktsiyani susayishi.
Ko‘rish a'zolari tomonidan ko‘z ichki bosimini oshishi, glaukoma, katarakta yoki ekzoftalm, shox pardani yupqalashishi, ko‘zning bakterial, zamburug‘li yoki virusli infektsiyalarini zo‘rayishi.
Infektsiyalar va invaziyalar opportunistik infektsiyalarni rivojlanishi, nofaol tuberkulyozni qaytalanishi.
Reproduktiv tizim tomonidan impotentsiya.
Umumiy buzilishlar shish, terini giper- yoki gipopigmentatsiyasi, teri yoki teri osti qavatini atrofiyasi, steril abstsess va terini qizarishi, vena ichiga yuborilganida yoki katta dozalarda yuborilganida tranzitor achishish va qichishish hislari.
Umumiy buzilishlar va yuborilgan joydagi buzilishlar mushak ichiga yuborilganida yuborilgan joyda o‘zgarishlar, jumladan shish, achishish, uvishish, og‘riq, yuborilgan joyda paresteziyalar va infektsiyalar, kam hollarda o‘rab turgan to‘qimalarning nekrozi, in'ektsiya joyida chandiqlarni hosil bo‘lishi, mushak ichiga yuborilganida, (ayniqsa, deltasimon mushakka yuborish havfli) teri va teri osti yog‘ qavati atrofiyasi.
Vena ichiga yuborilganida aritmiyalar, yuzga qonni quyilishlarini oshishi, tirishishlar.
Intrakranial yuborilganida – burundan qon ketishlari.
Bo‘g‘im ichiga yuborilganida – bo‘g‘imda og‘riqni kuchayishi kuzatiladi.
Glyukokortikoidlarni bekor qilish sindromining belgilari
Deksametazon bilan uzoq vaqt davolangan patsiyentlarda preparatning dozasi tez kamaytirilganda bekor qilish sindromi va buyrak usti bezlarini yetishmovchiligi hollari, arterial gipotenziya yoki o‘lim kuzatilishi mumkin.
Ba'zi hollarda bekor qilish sindromini belgilari patsiyent davolangan kasallikni qaytalanish yoki yomonlashish belgilariga o‘xshash bo‘lishi mumkin.
Agar og‘ir noxush reaktsiyalar kuzatilsa, davolashni to‘xtatish kerak.

Qo‘llash mumkin bo‘lmagan holatlar

Deksametazon yoki preparatning qaysidir boshqa ingradiyentiga yuqori sezuvchanlik.
O‘tkir virusli, bakterial yoki tizimli zamburug‘li infektsiyalar (agar tegishli davolash qo‘llanilayotgan bo‘lmasa). Kushing sindromi. Tirik vaktsinalar bilan vaktsinatsiya o‘tkazish.
Qon ivishini og‘ir buzilishlari bo‘lgan patsiyentlarda mushak ichiga yuborish mumkin emas.
Bakteriyemiyada, tizimli zamburug‘li infektsiyalarda, bo‘g‘imlari harakat vaqtida beqaror bo‘lgan patsiyentlarda, shu jumladan gonoreya yoki tuberkulyoz oqibatidagi septik artritda preparatni mahalliy yuborish mumkin emas.
Nomutanosibligi.
Quyidagi preparatlar preparatni 0,9% natriy xlorid eritmasi yoki 5% glyukoza eritmasidan tashqari, boshqa preparatlar bilan aralashtirish mumkin emas.
Deksametazon xlorpromazin, difengidramin, doksapram, doksorubitsin, daunorubitsin, idarubitsin, gidromorfon, ondansetron, proxlorperazin, kaliy nitrat va vankomitsin bilan aralashtirilganida cho‘kma hosil bo‘ladi.
Taxminan 16% deksametazon 2,5% glyukoza eritmasida va amikatsin bilan 0,9% natriy xlorid eritmasida eriydi.
Lorazepam kabi ba'zi dori vositalar deksametazon bilan plastik flakonlarda emas, balki shisha flakonlarda aralashtiriladi (lorazepamning kontsentratsiyasi polivinilxlorid paketlarda xona haroratida saqlanganida 3-4 soat davomida 90% qiymatgacha tushadi).
Metapaminol kabi ba'zi dori vositalar “sekin rivojlanadigan nomutanosiblik” ka ega – deksametazon bilan aralashtirilganida bir sutka davomida rivojlanadi.
Deksametazon glikopirolat bilan oxirgi eritmaning rN qiymati 6,4 teng, bu barqarorlik diapazonini chegarasidan tashqariga chiqadi.
Dorilarning o‘zaro ta'siri
Deksametazon va nosteroid yallig‘lanishga qarshi preparatlarni parallel qo‘llash me'da-ichakdan qon ketishlar va yaralarni hosil bo‘lish havfini oshiradi.
Agar rifampitsin, rifambutin, karbamazepin, fenobarbiton, fenitoin (difenilgidantoin), primidon, efedrin yoki aminoglutetimid bir vaqtda qabul qilinsa, deksametazonning samaradorligi kamayadi, shuning uchun bunday kombinatsiyalarda deksametazonning dozasini hisobga olish kerak.
Deksametazon va yuqorida ko‘rsatilgan barcha dori vositalari o‘rtasidagi o‘zaro ta'sir deksametazonni susaytirish sinamasini o‘zgartirishi mumkin. Buni sinama natijalarini baholashda hisobga olish kerak.
Deksametazon miasteniyada qo‘llanadigan antixolinesteraz vositalarning terapevtik samaralarini kamaytiradi.
Deksametazon va ketokonazol, makrolid antibiotiklar kabi CYP3A4 fermentlar faolligini ingibitsiya qiluvchi preparatlar bilan birga qo‘llanishi, qon zardobi va plazmada deksametazonning kontsentratsiyasini oshirishi mumkin. Deksametazon CYP3A4 ning o‘rtacha induktori hisoblanadi. Indinavir, eritromitsin kabi CYP3A4 tomonidan metabolizmga uchraydigan preparatlar bilan birga qo‘llanishi, ularning qon zardobida kontsentratsiyasini pasayishini chaqiradigan klirensini oshirishi mumkin.
Ketokonazol buyrak usti bezlari tomonidan glyukokortikoidlarni sintezini susaytirishi mumkin, shunday qilib, deksametazonning kontsentratsiyasini pasayishi oqibatida buyrak usti bezi yetishmovchiligi rivojlanishi mumkin.
Deksametazon qandli diabet, arterial gipertenziyani davolash uchun qo‘llanadigan preparatlar, kumarin qatori antikoagulyantlari, prazikvantel va natriyuretiklarning terapevtik samaralarini kamaytiradi (shuning uchun bu dori vositalarning dozalarini oshirish kerak); u geparin, albendazol va kaliyuretiklarning faolligini oshiradi (zarurat bo‘lganida bu preparatlarning dozalarini kamaytirish kerak).
Deksametazon kumarin qatori antikoagulyantlarining ta'sirini o‘zgartirishi mumkin, shuning uchun preparatlarni bunday majmuada qo‘llaganda protrombin vaqtini tez-tez tekshirish kerak.
Deksametazon va boshqa glyukokortikoidlarning yuqori dozalarini yoki β2-adrenoretseptorlarning agonistlarini parallel qo‘llanishi gipoglikemiya havfini oshiradi. Gipokaliyemiyasi bo‘lgan patsiyentlarda yurak glikozidlari yurak ritmini ko‘proq darajada buzilishiga sababchi bo‘ladilar va yuqori zaharlilikka egadirlar.
Antatsidlar me'dada deksametazonni so‘rilishini kamaytiradilar. Deksametazon ovqat yoki alkogol bilan bir vaqtda qabul qilinganida uning ta'siri tekshirilmagan, biroq natriyning miqdori yuqori bo‘lgan ovqat va dorilar bilan bir vaqtda qabul qilish tavsiya etilmaydi. Chekish deksametazonning farmakokinetikasiga ta'sir qilmaydi.
Glyukokortikoidlar salitsilatning buyrak klirensini kuchaytiradilar, shuning uchun qon zardobida salitsilatlarni terapevtik kontsentratsiyalariga erishish qiyindir. Kortikosteroidning dozasi asta-sekin pasaytirib borilayotgan patsiyentlarda ehtiyotkorlikka rioya qilish kerak, chunki bunda qon zardobida salitsilatning kontsentratsiyasini oshishi va intoksikatsiya kuzatilishi mumkin.
Agar peroral kontratseptivlar parallel qo‘llansa, glyukokortikoidlarning yarim chiqarilish davri oshishi mumkin, bu ularning biologik ta'sirini kuchaytiradi va nojo‘ya samaralar havfini oshirishi mumkin.
Tug‘ruq vaqtida ritodrin va deksametazonni bir vaqtda qo‘llash mumkin emas, chunki bu o‘pka shishiga olib kelishi mumkin. Bunday holatni rivojlanishi tufayli tug‘ayotgan ayolning o‘limi xaqida ma'lumotlar berilgan.
Deksametazon va talidomidni bir vaqtda qo‘llanishi toksik epidermal nekrolizni chaqirishi mumkin.
Terapevtik afzalliklarga ega bo‘lgan o‘zaro ta'sir turlari deksametazon va metoklopramid, difengidramid, proxlorperazin yoki 5-NT3 retseptorlarining antagonistlari (ondansetron yoki granisetron kabi serotonin yoki 5-gidroksitriptaminning retseptorlari, 3 turi) ni parallel buyurish sisplatin, siklofosfamid, metotreksat, ftoruratsil bilan kimyoviy davolash oqibatida kelib chiqqan ko‘ngil aynishi va qusishni oldini olish uchun samaralidir.

Maxsus ko‘rsatmalar

Kortikoidlar bilan parenteral davolash vaqtida o‘ta yuqori sezuvchanlik reaktsiyalari kuzatilishi mumkin, shuning uchun deksametazon bilan davolashni boshlashdan oldin, allergik reaktsiyalarni (ayniqsa, anamnezida qandaydir boshqa dori vositalariga allergik reaktsiyalari bo‘lgan patsiyentlarda) bo‘lish ehtimolini hisobga olib, tegishli choralarni ko‘rish kerak.
Deksametazon bilan uzoq muddat davolanayotgan patsiyentlarda davolash to‘xtatilganida bekor qilish sindromi (tana haroratini ko‘tarilishi, tumov, kon'yunktivani qizarishi, bosh og‘rig‘i, bosh aylanishi, uyquchanlik yoki ta'sirchanlik, mushaklarda va bo‘g‘imlarda og‘riq, tana vaznini kamayishi, holsizlik, konvulsiyalar tez-tez) (shuningdek buyrak usti bezi yetishmovchiligining ko‘zga ko‘rinmaydigan belgilarisiz) kuzatilishi mumkin. Shuning uchun deksametazonning dozasini asta-sekin kamaytirish kerak. Davolashni to‘satdan to‘xtatish o‘lim bilan tugashi mumkin.
Agar patsiyent davolanish davomida og‘ir stress holatida (jarohat, operatsiya yoki og‘ir kasallik) bo‘lsa, deksametazonning dozasini oshirish kerak, agar bu davolash to‘xtatilgan vaqtda amalga oshsa, gidrokortizon yoki kortizon qabul qilish kerak.
Deksametazon uzoq vaqt yuborilgan patsiyentlarga va davolash to‘xtatilganidan so‘ng og‘ir stressni boshdan kechirayotgan patsiyentlarga deksametazonni qo‘llashni tiklash kerak, chunki ular chaqirgan buyrak usti bez yetishmovchiligi davolash to‘xtatilganidan so‘ng bir necha oy davomida davom etishi mumkin.
Deksametazon yoki tabiiy glyukokortikoidlar bilan davolash mavjud bo‘lgan yoki yangi infektsiyaning belgilarini, shuningdek ichak perforatsiyasi simptomlarini yashirishi mumkin. Deksametazon tizimli zamburug‘li infektsiya, yashirin amebiaz va o‘pka silini zo‘raytirishi mumkin.
Faol shakldagi o‘pka tuberkulyozi bo‘lgan patsiyentlar faqat tez kechuvchi yoki disseminatsiyalangan o‘pka tuberkulyozi bo‘lganda deksametazonni (tuberkulyozga qarshi preparatlar bilan birga) olishlari kerak. O‘pka tuberkulyozining nofaol shakli bo‘lgan, deksametazon bilan davolanayotgan patsiyentlar, yoki tuberkulinga reaktsiya ko‘rsatuvchi patsiyentlar kimyoviy profilaktik vositalarni olishlari kerak.
Osteoporoz, arterial gipertenziya, yurak yetishmovchiligi, tuberkulyoz, glaukoma, jigar yoki buyrak yetishmovchiligi, qandli diabet, faol peptik yara, yaqinda qo‘yilgan ichak anastomozi, yarali kolit va tutqanog‘i bo‘lgan bemorlarni tibbiy kuzatish va ehtiyotkorlik tavsiya etilgan. O‘tkazilgan miokard infarktidan so‘ng birinchi hafta davomida, tromboemboliya, og‘ir miasteniya, gipotireoz, psixoz yoki psixonevroz bo‘lgan patsiyentlarga, shuningdek keksa yoshdagi patsiyentlar o‘ziga xos parvarishni talab qiladilar.
Davolash vaqtida qandli diabetni zo‘rayishi yoki yashirin fazasidan qandli diabetning klinik ko‘rinishlariga o‘tishi kuzatilishi mumkin.
Uzoq muddat davolashda qon zardobida kaliyning darajasini nazorat qilish kerak.
Deksametazon bilan davolanish vaqtida tirik vaktsinalar bilan vaktsinatsiya o‘tkazish mumkin emas.
Faolsizlantirilgan virusli yoki bakterial vaktsina bilan vaktsinatsiya o‘tkazish antitelalarni kutilgan sinteziga olib kelmaydi va kutilgan himoya samarasiga ega bo‘lmaydi. Deksametazon fosfati odatda vaktsinatsiyadan 8 hafta oldin buyurilmaydi va vaktsinatsiyadan so‘ng kamida 2 haftadan keyin qo‘llash boshlanmaydi.
Deksametazonning yuqori dozalari bilan uzoq vaqt davolanayotgan va qizamiq bilan hech qachon kasallanmagan patsiyentlar infektsiyalangan shaxslar bilan kontaktda bo‘lishdan saqlanishlari kerak; ixtiyorsiz kontaktda bo‘lganda immunoglobulin bilan profilaktik davolash tavsiya etilgan.
Operatsiya yoki suyaklarni sinishidan so‘ng tuzalayotgan patsiyentlarda ehtiyotkorlikka rioya qilish tavsiya etiladi, chunki deksametazon jarohatlarni bitishi va suyak to‘qimasini hosil bo‘lishini sekinlashtirishi mumkin.
Jigar sirrozi yoki gipotireozi bo‘lgan bemorlarda glyukokortikoidlarning ta'siri kuchayadi.
Og‘ir psixik reaktsiyalar kortikosteroidlar tizimli qo‘llanishi bilan birga kuzatilishi mumkin. Simptomlar odatda davolash boshlanganidan so‘ng bir necha kun yoki haftadan so‘ng namoyon bo‘ladi. Preparat yuqori dozalarda qo‘llanganida bu simptomlarni rivojlanish havfi oshadi. Preparatning dozasi kamaytirilganida yoki bekor qilinganida ko‘pchilik reaktsiyalar o‘tib ketadi. Ruhiy holatning o‘zgarishini, ayniqsa, depressiv kayfiyat, o‘z joniga qasd qilish fikrlari va harakatlarini vaqtida aniqlash va kuzatish kerak. Anamnezida, shuningdek yaqin qarindoshlarida affektiv buzilishlari bo‘lgan patsiyentlarda kortikosteroidlarni juda ehtiyotkorlik bilan qo‘llash kerak. Nojo‘ya samaralarni paydo bo‘lishini preparatning minimal samarali dozalarini eng qisqa vaqt davomida qo‘llash bilan yoki kerakli kundalik dozasini ertalab 1 marta qo‘llash bilan bartaraf qilish mumkin.
Deksametazonni bo‘g‘im ichiga yuborish tizimli samaralarga olib kelishi mumkin.
Preparatni tez-tez qo‘llash tog‘ayni shikastlanishini yoki suyak nekrozini chaqirishi mumkin.
Bo‘g‘im ichiga yuborishdan oldin bo‘g‘imdan sinovial suyuqlikni olib tashlash va uni tekshirish (infektsiyani borligiga tekshirish) kerak. Infektsiyalangan bo‘g‘imlarga kortikoidlarni yuborishdan saqlanish kerak. Agar bo‘g‘imni infektsiyasi preparat in'ektsiya qilinganidan so‘ng rivojlansa, antibiotiklar bilan tegishli davolashni boshlash kerak.
Bo‘g‘imning yallig‘lanishi tuzalmagunicha, shikastlangan bo‘g‘imga jismoniy yuklama tushishidan saqlanish kerakligi xaqida patsiyentlarga ma'lumot berish kerak. Mustahkam bo‘lmagan bo‘g‘imlarga preparatni yuborishdan saqlanish kerak.
Kortikoidlar terining allergik sinamalari natijalarini o‘zgartirishi mumkin.
Yordamchi moddalariga nisbatan alohida ehtiyotkorliklar. Preparatning bir dozasi 
1 mmol (23 mg) natriy saqlaydi, bu juda kam miqdor hisoblanadi.
Homiladorlik va emizish davrida qo‘llanishi. Homila va yangi tug‘ilgan chaqaloqqa zararli samarasini istisno qilish mumkin emas. Dori vositasi homilani rivojlanishini susaytiradi. Homilador ayollarga deksametazonni faqat yagona shoshilinch holatlarda, ona uchun kutilgan foyda homila uchun potentsial havfdan ustun bo‘lgan hollardagina buyurish mumkin. Eklampsiyada alohida ehtiyotkorlik tavsiya etiladi. Homiladorlik vaqtida glyukokortikosteroidlar bilan davolashda umumiy tavsiyalarga muvofiq asosiy kasallikni nazorat qilish uchun maksimal ta'sir qiluvchi dozasi qo‘lanishi kerak. Homiladorlik vaqtida glyukokortikoidlar buyurilgan onalardan tug‘ilgan bolalarning buyrak usti bezi yetishmovchiligi mavjudligi yaxshilab tekshirilishi kerak.
Glyukokortikoidlar yo‘ldosh orqali o‘tadi va homilada yuqori kontsentratsiyaga erishadi. Deksametazon yo‘ldoshda masalan prednizonga nisbatan kamroq faollikda metabolizmga uchraydi, bundan kelib chiqib, homilaning qon zardobida deksametazonning yuqori kontsentratsiyalari kuzatilishi mumkin. Ba'zi ma'lumotlarga qaraganda, glyukokortikoidlarning hatto farmakologik dozalari yo‘ldoshni yetishmovchiligi, oligogidramnion, homilani rivojlanishini sekinlashishi yoki uning nobud bo‘lishi, homilada leykotsitlar (neytrofillar) soni oshishi va buyrak usti bezini yetishmovchiligi xavfi oshishi mumkin. Glyukokortikosteroidlarning teratogen ta'sir qilishini tasdiqlovchi ma'lumotlar yo‘q.
Homiladorlik vaqtida glyukokortikosteroidlar qabul qilgan ayollarga tug‘ruq vaqtida glyukokortikosteroidlarning qo‘shimcha dozalarini qabul qilish tavsiya etilgan. Tug‘ruq cho‘zilganda yoki kesarev operatsiyasi rejalashtirilgan hollarda 100 mg gidrokortizon har 8 soatda vena ichiga yuborish tavsiya etiladi.
Glyukokortikoidlarni katta bo‘lmagan miqdori ona sutida aniqlanadi, shuning uchun deksametazon bilan davolanayotgan onalarga emizish, ayniqsa fiziologik me'yordan (taxminan 1 mg) yuqori dozalarda qabul qilganda, emizish tavsiya etilmaydi. Bu bolaning o‘sishini kechikishiga va endogen kortikosteroidlarni sekretsiyasini kamayishiga olib kelishi mumkin.
Avtotransportni boshqarishda yoki boshqa mexanizmlar bilan ishlashda reaktsiya tezligiga ta'sir qilish xususiyati. Sezuvchan bemorlarga preparat qo‘llanganida nojo‘ya reaktsiyalar (bosh aylanishi, ongni chalkashishi va boshq.) rivojlanishi mumkinligini hisobga olib preparatni qo‘llash vaqtida avtotransportni boshqarish va diqqatni jamlashni talab qiluvchi boshqa ishlarni bajarishdan saqlanish kerak.

Dozani oshirib yuborilishi

Dozani o‘tkir oshirib yuborilishi yoki dozani o‘tkir oshirib yuborilishi tufayli o‘lim hollari haqida ma'lumotlar juda kam tushgan.

Dozani oshirib yuborilishi

, odatda faqat haddan tashqari yuqori dozalari bir necha hafta qo‘llanganidan so‘ng, “Nojo‘ya ta'sirlari” bo‘limida ko‘rsatilgan ko‘pchilik noxush samaralarni, eng avvalo Kushing sindromini chaqirishi mumkin.
Maxsus antidoti yo‘q. Davolash tutib turuvchi va simptomatik bo‘lishi kerak. Gemodializ organizmdan deksametazon fosfatni tez chiqarilishi uchun samarali usul hisoblanmaydi.

Chiqarilish shakli

1 ml dan ampulada. 5 yoki 10 ampuladan qutida.

Saqlash sharoiti

25°C dan yuqori bo‘lmagan xaroratda saqlansin. Ampulani yorug‘lik ta'siridan himoya qilish uchun tashqi qutisida saqlash kerak. Bolalar ololmaydigan joyda saqlansin.

Yaroqlilik muddati

2 yil.
Preparat o‘ramda ko‘rsatilgan yaroqlilik muddati tugagach qo‘llanilmasin.

Dorixonalardan berish tartibi

Retsept bo‘yicha.